जीवन भोगाइको क्रममा कैयौं उकाली, ओराली, भञ्ज्याङ्ग, चौतारीहरू पार गर्दै घामपानी, झरी, बादल पचाउँदै पछिल्लो पुस्तालाई ज्ञान, सीप, अनुभवहरू हस्तान्तरण गर्दै, धर्म, नीति, संस्कार, संस्कृति र परम्पराको अनुभवबाट सुसज्जित इतिहासका प्रतिमूर्ति, हिमाल, पहाड, तराईका फाँटहरू, नदीनाला, झरना, खोला र खोल्साहरूसँग परिचित ६० औं वसन्त पार गरिसक्नु भएका जिउँदा देवताका स्वरूप नै हुनुहुन्छ ज्येष्ठ नागरिकहरू। हाम्रा मान्यजनहरूप्रति आदर सत्कार गरी सेवा पुयाउनु नै पूर्वीय दर्शन, संस्कार र धर्मशास्त्रहरूले हामीलाई निर्देश गरेको छ।

आज २१ औं शताब्दीसम्म आईपुग्दा सामाजिक परिवेश, परिवर्तनका कारणले गर्दा जीवनयापनमा आमूल परिवर्तन भई हाम्रो समाजका अगाडि केही चुनौतीहरू देखिन थालेका छन्। त्यसै गरी नयाँ प्रविधि र त्यसको उपयोगले केही असहजता सिर्जना भई समाजका निर्देशक, राष्ट्रका गौरव, हाम्रा अभिभावक ज्येष्ठ नागरिकहरूमाथि यसको प्रत्यक्ष असर परेको छ। सन्तानहरू सुखी, समृद्ध एवम् सम्मानित हुन् भन्नका खातिर आफ्नो जोस जाँगर, कला, सीप, बुद्धि, विवेक लगाएर धेरै कष्ट उठाउने अभिभावकहरू जीवनको उत्तरार्द्धमा आइपुग्दा शरीर कमजोर भई सक्रिय दैनिकीबाट अवकाश लिँदै आराम गर्नु पर्नेमा कतिपय ज्येष्ठ नागरिकहरू यस्तो अवस्थामा पनि शारीरिक कष्ट उठाउन बाध्यात्मक अवस्थामा पर्नु भएकोछ।

ज्येष्ठ नागरिकहरूको विश्व इतिहासलाई नियाल्दा सन् १९७७ मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको साधारण सभाले ज्येष्ठ नागरिकहरूको हक, हित र सामाजिक सुरक्षाको बारेमा सम्मेलन गर्ने निर्णयअनुसार त्यसै वर्ष अस्ट्रियाको राजधानी भियानामा ज्येष्ठ नागरिक सम्मेलन भयो। त्यो सम्मेलन नै ज्येष्ठ नागरिकहरूको पहिलो विश्व सम्मेलन थियो। उक्त सम्मेलनमा १२४ राष्ट्रहरूको सहभागिता रहेकोमा नेपालको उपस्थिति हुन सकेको थिएन। ज्येष्ठ नागरिकहरूको आर्थिक तथा सामाजिक सुरक्षाको सम्मेलनले ग्यारेन्टी गर्न र ज्येष्ठ नागरिकहरूको लागि विश्व कार्य योजना बनाउने निर्णय गयो तर उक्त निर्णय प्रभावकारी हुन सकेन।

त्यसपछि भियानामा सन् १९८२ मा पुनः ज्येष्ठ नागरिक सम्मेलन भयो। संयुक्त राष्ट्र सङ्घको सन् १९९० डिसेम्बर १४ को बैठकले हरेक वर्षको अक्टोवर १ लाई अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक दिवसका रूपमा मनाउने निर्णय गयो। ज्येष्ठ नागरिकहरूको बढ्दो जनसङ्ख्याले सिङ्गो समाजको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक र साँस्कृतिक जीवनमा पार्ने प्रभावबारे व्यापक जनचेतना फैलाउने कार्यलाई निरन्तरता दिनु यसको उद्देश्य रहेको थियो। सन् १९९१ मा भएको साधारण सभाले ज्येष्ठ नागरिकहरूका अधिकार सम्बन्धी सिद्धान्तहरू स्थापित गरी उनीहरूको स्वतन्त्रता, सहभागिता, स्याहार सुसार र सम्मानलाई प्रमुख मुद्दाका रूपमा उठाइयो। सन् १९९२ डिसेम्बर १५ र १६ मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको अन्तर्राष्ट्रिय जेष्ठ नागरिक गोष्ठीले सन् १९९९ लाई अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक वर्षको रूपमा मनाउने निर्णय पनि गरेको थियो।

सन् २००२ अप्रिल ८ देखि १२ सम्म स्पनेको राजधानी म्याड्रिडमा नेपालसमेत १५९ राष्ट्रहरूको सहभागितामा दोस्रो विश्व ज्येष्ठ नागरिक सम्मेलन भएको थियो। यस सम्मेलनले म्याड्रिड अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक कार्ययोजना पास गरेको थियो। सो घोषणा पत्रमा ज्येष्ठ नागरिकहरूका हकहितका लागि गर्नुपर्ने १०० भन्दा बढी कार्यहरू सुझावका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थिए। ती सबै सुझावहरू ज्येष्ठ नागरिका हकहित, स्वास्थ्य सेवा, सहयोगी वातावरण निर्माणमा केन्द्रित छन्। संयुक्त राष्ट्र सङ्घ अन्तरगतका सबै सदस्य राष्ट्रहरूले आ-आफ्नो राष्ट्रमा म्याड्रिड अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक कार्ययोजना कार्यान्वयनका क्रममा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरूसँग मिलेर काम गरिरहेका छन्।

हाम्रो सामाजिक मान्यता अनुसार संयुक्त परिवारहरूमा रहने परम्परा तोडिन गई टुक्रिएर एकल र सानो परिवारमा परिणत हुँदै जाने क्रम दिनानुदिन बढिरहेको कारणले हाम्रा अभिवावकहरू सहाराहीन अवस्थामा रहनुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था रहेको छ। हाम्रो धार्मिक आस्था, समाजिक एवम् पारिवारिक चेतना, आर्थिक अभाव आदिका कारणले गर्दा परिवारभित्रको वातावरणीय सन्तुलन भङ्ग हुनगई ज्येष्ठ नागरिकहरूले जीवनको उत्तरार्द्धमा बेसहारा भई एक्लो अनि पट्यारलाग्दो कष्टकर जीवन व्यतीत गर्नु परिरहेको छ। यस्ता विविध कारणहरूबाट सिर्जित परिस्थितिहरूको सिकार बन्नु नपरोस् भनी ज्येष्ठ नागरिकहरूप्रति संस्थागत रूपमा सहयोग पुयाउँदै वहाँहरूको आत्मसम्मानलाई उच्च राख्न प्रयत्न गर्ने र पारिवारिक एवम् सामाजिक चेतनाको कमीले उत्पन्न परिस्थितिलाई सहजतामा परिणत गरी सन्ततिहरूमा सही चेतना अभिबृद्धि गर्ने र ज्येष्ठ नागरिकहरूसँग रहेको निजी सम्पत्ति जीवन उपयोगी बनाउन सहयोग पुयाउँदै, ज्ञान, सीप, अनुभव आदिलाई दोस्रो पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने वातावरण सृजना गर्ने उद्देश्यले २०५८ साल मङ्सिर १० गतेदेखि १२ गतेसम्म तत्कालीन नेकपा एमाले वडा कमिटी दमक १० ले गरिब एवम् विपन्न वर्गका ३३ जना ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई ३ दिनसम्म निःशुल्क रूपमा देश दर्शन तथा तीर्थाटन भ्रमण गराई सुरू गरेको अभियानलाई निरन्तरता प्रदान गर्न एक सामाजिक संस्था स्थापना गरी ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई सहयोग पुयाउने उद्देश्यका साथ दमक नगरपालिका क्षेत्रभित्र रहनुहुने सामाजिक व्यक्तित्वहरूको अगुवाईमा साझा प्रतिष्ठान निर्माण गर्न २०५९ साल असार २२ गते तत्कालीन दिपिनी प्रा. (हाल आधारभूत) वि. हाल दमक ५ मा उपस्थित भएको यस प्रतिष्ठानको पहिलो औपचारिक भेलाले देहाय अनुसारको तदर्थ समिति निर्माण गरी सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको थियो।

यसरी निर्माण भएको तदर्थ समितिले मिति २०५९ साल श्रावण १७ गते "ज्येष्ठ नागरिकहरूको सम्मान गरौ, राष्ट्रिय गौरव बढाऔं" भन्ने मूल नाराका साथ जिल्ला प्रशासन कार्यालय झापामा दर्ता गरी "ज्येष्ठ नागरिक सम्मान प्रतिष्ठान नेपाल" नामको संस्था स्थापना भयो। संस्थाको संस्थापक समिति निम्नलिखित सदस्यहरू समावेश थिए:

१. प्रकाश कुमार निरौला - अध्यक्ष
२. सीताराम पोखेल - उपाध्यक्ष
३. सीताराम खतिवडा - सचिव
४. मोति बहादुर इङ्गनाम - उपसचिव
५. मेघराज तिम्सिना - कोषाध्यक्ष
६. दुर्गाप्रसाद पौडेल - सदस्य
७. भानुभक्त सुवेदी - सदस्य
८. खगेन्द्रप्रसाद भण्डारी - सदस्य
९. धनपति बराल - सदस्य
१०. शान्तिराम ढकाल - सदस्य
११. नारायणकुमार वनेम - सदस्य
१२. केदारनाथ पराजुली - सदस्य
१३. विभीषण शर्मा - सदस्य

यस ज्येष्ठ नागरिक प्रतिष्ठानलाई अग्रगतिमा लैजान यसपछिका समितिहरूलाई नेतृत्व दिने व्यक्तित्वहरूमा कमशः प्रकाश निरौला, भवानीप्रसाद दाहाल, सीताराम खतिवडा, दुर्गाप्रसाद पौड्यालले अध्यक्ष्यताको जिम्मेवारी सम्हादै आउनु भएको छ।